Eve yeni kardeş geldiğinde büyük çocuğa nasıl eşlik etmeli?

Eve yeni bir bebek geldiğinde anne babalar genellikle iki duyguyu aynı anda yaşar: büyük bir sevinç ve büyük bir yorgunluk. Bu iki duygunun arasında çoğu zaman üçüncü bir şey fark edilir: büyük çocuğun değişen davranışları. Tuvalet eğitimini çoktan tamamlamış çocuk yeniden altını ıslatabilir. Kendi başına uyuyan çocuk gece yarısı anne babasının yatağına gelmeye başlayabilir. Bebek gibi konuşabilir, biberon isteyebilir, bebeğe sertçe dokunabilir.

Aile danışmanlığında bu konuda en sık duyduğum soru şu: "Bu normal mi?" Kısa cevap: çoğu zaman evet. Bu yazıda nedenini ve bu dönemde büyük çocuğa nasıl eşlik edebileceğinizi anlatmak istiyorum.

Gerileme ne anlatıyor?

Büyük çocuğun bebeksi davranışlara dönmesine gerileme denir. Ebeveynlerin çoğu bunu bir geri adım ya da "şımarıklık" olarak görür. Oysa çocuğun gözünden bakınca anlamı daha basittir: evde ilginin büyük kısmı ağlayan, emzirilen, kucakta taşınan küçük bir varlığa gidiyor. Çocuk şunu düşünür: "Bebek gibi olursam belki bana da öyle davranırlar."

Bu bir hesaplama değildir; çocuk bunu bilinçli olarak yapmaz. Değişen bir dünyada yeniden güvende hissetme çabasıdır. Bu yüzden gerilemeyi cezalandırmak ya da alay etmek genellikle durumu uzatır. Daha çok işe yarayan şey, bu ihtiyacı görmek ve karşılamaktır.

Gerileme çoğu zaman birkaç hafta ya da ay içinde kendiliğinden azalır. Ama uzun sürüyorsa, çocuğun günlük hayatını belirgin biçimde etkiliyorsa ya da başka kaygı verici belirtilerle birlikteyse bir çocuk ruh sağlığı uzmanına danışmanızı öneririm.

Bebek gelmeden önce hazırlık

Hazırlık bebeğin doğumundan aylar önce başlayabilir. Ama çok erken anlatmak, özellikle küçük çocuklar için beklemeyi uzatır. Pek çok aile, karnın belirginleştiği ve çocuğun soru sormaya başladığı dönemi doğal bir başlangıç olarak görür.

Gerçekçi anlatın. Bebeğin hemen bir oyun arkadaşı olmayacağını söyleyin. "Bebek ilk aylarda çok uyuyacak, çok ağlayacak, oyun oynayamayacak. Ama sen ona şarkı söyleyebilirsin" demek, hayal kırıklığını azaltır.
Değişiklikleri önceden yapın. Çocuğun yeni bir odaya geçmesi, büyük yatağa geçmesi, kreşe başlaması gibi değişiklikleri mümkünse bebek gelmeden birkaç ay önce yapın. Böylece çocuk bu değişikliği bebekle ilişkilendirmez.
Kendi bebekliğini anlatın. Çocuğunuzun bebeklik fotoğraflarına birlikte bakın. "Sen de böyle küçüktün, seni de böyle kucağımızda taşıdık" demek, ona da aynı sevgiyle büyütüldüğünü hatırlatır.
Doğum zamanı için plan yapın. Hastanedeyken büyük çocuğun kiminle kalacağını önceden konuşun ve mümkünse onu tanıdığı bir yetişkine emanet edin.

"Abla/ağabey oldun artık" baskısı

Bebek geldikten sonra büyük çocuğa en sık söylenen cümlelerden biri şudur: "Sen artık abla oldun", "Ağabeyler ağlamaz". Bu cümleler iyi niyetle söylenir. Amaç çocuğa yeni bir rol vermek, onu büyüdüğü için onurlandırmaktır. Ama çocuk bunu çoğu zaman farklı duyar: "Artık küçük olmana izin yok. Ağlamana, kucak istemene, yardıma ihtiyaç duymana izin yok."

Üç ya da dört yaşındaki bir çocuk, bebek geldi diye birden büyümez. Hâlâ küçüktür, hâlâ kucağa, ilgiye, yardıma ihtiyacı vardır. Yeni bir kardeşin gelmesi bu ihtiyacı azaltmaz, artırır. Çocuğa "abla" ya da "ağabey" rolünü sevinçle sunabilirsiniz, ama bu rolü bir yük haline getirmemeye özen gösterin.

Akrabalar ve misafirler de çoğu zaman bebeğe yönelir, büyük çocuğu gözden kaçırır. Misafirlerden bebeği görmeden önce büyük çocukla birkaç dakika ilgilenmelerini rica edebilirsiniz. Hediye getirenlerin büyük çocuğu da düşünmesi için küçük bir hatırlatma yapabilirsiniz ya da evde büyük çocuk için yedek küçük hediyeler bulundurabilirsiniz.

Ayrı zaman

Bu dönemde büyük çocuk için en çok işe yarayan şeylerden biri, her gün anne ya da babasıyla kısa ama yalnız geçirdiği bir zamandır. Uzun olması gerekmez. On beş dakika bile yeterli olabilir. Önemli olan, bu zamanın düzenli olması ve tamamen çocuğa ait olmasıdır.

Bu zamanı şöyle planlayabilirsiniz:

Bebek uyurken ya da diğer ebeveyn bebekle ilgilenirken bir zaman seçin.
Telefonu bir kenara koyun. Bu zaman sadece ikinizin.
Ne yapacağınıza çocuğun karar vermesine izin verin: bir oyun, bir kitap, bahçede birkaç dakika.
Bu zamana bir ad verin: "Bizim zamanımız", "Büyükler saati".
Bu zamanı ceza olarak elinden almayın. Kötü bir gün geçirdiği akşamlarda bile bu zaman yerinde kalsın.

Anne bebekle daha çok vakit geçiriyorsa baba büyük çocukla özel bir rutin kurabilir: sabah kahvaltısını birlikte hazırlamak, parka gitmek, akşam kitap okumak. Ama annenin de büyük çocukla kısa da olsa bire bir zaman geçirmesi, çocuğun "Annem artık sadece bebeğin" duygusunu hafifletir.

Kıyaslamadan kaçınma

Kardeşler arasında kıyaslama çoğu zaman fark edilmeden yapılır. "Bak, kardeşin hiç ağlamıyor", "Sen bebekken daha çok uyurdun", "Kardeşin ne kadar uslu". Bu cümleler masum görünür ama çocuğa iki şey öğretir: sevginin bir yarışma olduğunu ve kardeşinin rakibi olduğunu.

Kıyaslama yalnızca olumsuz değil, olumlu da olabilir. "Sen kardeşinden daha akıllısın" demek de çocuklar arasında bir sıralama kurar. Bunun yerine her çocuğu kendi başına görmeye çalışın: "Bugün kuleyi çok yükseğe yaptın", "Bebeğe şarkı söylediğinde çok sakinleşti".

Büyük çocuğun bebeğe karşı olumsuz duygularını da kabul edin. "Bazen kardeşine kızıyorsun, değil mi? Bazen onun hiç gelmemesini istiyorsun." Bu cümleyi söylemek ebeveynlere zor gelir. Ama çocuğun duygusunu adlandırmak, onu daha az korkutucu hale getirir. Duyguları kabul etmek, davranışları kabul etmek anlamına gelmez. "Kızgın olabilirsin, ama kardeşine vurmana izin vermem. Kızdığında yastığa vurabilirsin ya da bana gelebilirsin" diyebilirsiniz.

Büyük çocuğu bebeğe dahil etmek

Büyük çocuğu bebeğin bakımına dahil etmek, kendini dışlanmış hissetmemesine yardımcı olur. Ama bu bir zorunluluk değil, bir davet olmalı. Bez getirmek, banyo sırasında havluyu tutmak, bebeğe şarkı söylemek, bebek için kıyafet seçmek. Çocuk istemiyorsa zorlamayın. Bazı çocuklar bebeğe ilk aylarda ilgi göstermez; bu da olağandır.

Bebeğe dokunurken dikkatli olmasını öğretin, ama bebeği ondan aşırı korumaya da çalışmayın. Sürekli "Dokunma, uzak dur" demek, çocuğun bebeği bir tehdit gibi görmesine yol açabilir. Gözetiminiz altında, nazikçe dokunmasına izin verin.

Okul çağındaki büyük çocuk

Büyük çocuk okul çağındaysa tepkileri daha farklı olabilir. Gerileme yerine içe kapanma, okulda huzursuzluk, ödev yapmayı reddetme ya da ebeveyne öfke görülebilir. Bu yaştaki çocukla duygular hakkında doğrudan konuşabilirsiniz: "Bebek geldiğinden beri seninle daha az vakit geçiriyoruz, bu seni üzüyor olabilir." Ona bebekle ilgili küçük kararlarda söz hakkı vermek de iyi gelir. Ama bebeğin bakımını onun sorumluluğu haline getirmeyin.

Ebeveynler için

Yeni bir bebekle birlikte büyük bir çocuğa eşlik etmek yorucudur. Uykusuzluk, ev düzeninin değişmesi, iki çocuğun aynı anda ilgi istemesi pek çok ebeveynin sabrını sınar. Her şeyi doğru yapmak zorunda değilsiniz. Büyük çocuğa sesinizi yükselttiğiniz bir akşamdan sonra ertesi sabah onunla konuşmak, sarılmak ve "Dün yorgundum, sana bağırmamalıydım" demek, onarmanın bir yoludur. Kendi yorgunluğunuz uzun süredir ağırlaşıyorsa ve gündelik hayatınızı zorluyorsa, siz de bir uzmandan destek alabilirsiniz.

Bu dönemde aile içi düzeni yeniden kurmak için konuşmak isterseniz, 15 dakikalık ücretsiz ön görüşmede durumunuzu kısaca anlatabilir, aile danışmanlığının size nasıl eşlik edebileceğini birlikte değerlendirebiliriz.